حسن حسن زاده آملى

73

طب و طبيب و تشريح ( فارسى )

در كتاب شريف « جواهر التشريح » تأليف طبيب على همدانى ، تشريح كعب به تفصيل بيان شده است كه : « كعب استخوانى است غير منتظم كه در تحت قصبه كبرى و خلف زورقى و فوق عقب و انسى قوزك وحشى واقع شده و با آنها اتصال مفصلى دارد . . . » . [ در بسيارى از مباحث فقهى حرف تشريح آمده است ] فعلا هدف ما اين نيست كه در بحث و تحقيق تعيين كعبين وارد شويم ، بلكه غرض تنبيه بدين است كه در بسيارى از مسائل فقهى سخن از معرفت به علم تشريح پيش مىآيد . مرحوم مجلسى در چهاردهم بحار طبع كمپانى « 1 » فصلى به اشباع در تشريح آورده است كه فقط اهميت نقل و حكايت از كتب متداوله در تشريح دارد ، ولى متعرض مسأله تشريح بدن انسان از نظر فقهى نشده است . مگر اين كه گفته شود نقل يك دوره تشريح در يك جامع روائى مانند بحار الانوار ، تصديق و اعتراف صاحب كتاب و امضاء و اجازه آن بر تشريح است ؛ مانند نقل يكدوره رساله قبله شاذان بن جبرئيل قمى در كتاب صلوة بحار كه مجلد هجدهم طبع كمپانى است « 2 » و لكن اين نظر صورت استحسانى دارد و به اطلاق دال بر تجويز تشريح بدن مرده نمىباشد مگر اين كه امر لزوم و ضرورت را به تشريح ضميمه كرد و حكم به جواز آن داد چنان كه گفته آيد . [ تشريح بدن ميّت مسلمان در شرع حرام است ] در شريعت اسلام تشريح بدن ميت مسلمان منهىّ و حرام است . و قطع هر عضوى از اعضاى ميّت موجب تعلق ديه بر قاطع آن مطابق احكام كتاب ديات است . مگر اينكه به حكم ضرورت و لزوم - چنان‌كه اشاره شده است . در

--> ( 1 ) - 14 بحار طبع كمپانى - ص 484 . ( 2 ) - 18 بخار طبع كمپانى - ص 153 تا ص 157 .